|
|
|
De Boerenoorlog
|
|
Een oorlog op het Afrikaanse continent
|
Artikelsamenstelling: Max
|
De eerste boerenoorlog
De boerenoorlog is een vrij onbekende oorlog die zich op het Afrikaanse contingent afspeelde. De meeste mensen die de boerenoorlog kennen denken vrijwel meteen aan de oorlog die zich afspeelde vanaf 1 oktober 1899 tot 1902. Toen vond er inderdaad een boerenoorlog plaats maar deze oorlog was het gevolg van een gewapend conflict dat zich eerder afspeelde namelijk in 1880 tot 1881. Tijdens deze eerste boerenoorlog kwamen Nederlandse boeren tegenover de Britse koloniale troepen te staan. Beide partijen gaven de strijd niet zonder slag of stoot op.
Boerenstrijders
Het ontstaan van de eerste Boerenoorlog
Tussen 1830 en 1850 verhuisden ongeveer 12.000 veelal Nederlandstalige boeren vanuit de Britse Kaapkolonie naar andere Zuid-Afrikaanse gebieden en veroverden deze. De boeren, die ook wel voortrekkers werden genoemd, stichten de provincies Natal, Oranje Vrijstaat en Transvaal in het Zuiden van Afrika. De oorspronkelijke bevolking van deze gebieden werden al snel door de boeren verslagen, omdat de boeren beter bewapend en georganiseerd waren. De boeren zagen hun streven naar een eigen vrijstaat als een vrijheidsstrijd en daarom noemden zij de oorlogen die zij voerden vrijheidsoorlogen. De Britse koloniale machthebbers in de regio wilden echter voorkomen dat de boeren vrijstaten zouden kunnen bemachtigen en zo onstond er een gewapend conflict. De vrije boeren republiek werd in 1843 al door de Britten geannexeerd. De Oranje Vrijstaat onderging hetzelfde lot in 1848. Transvaal, het noordelijke gebied van de provincie Vaal, werd in 1852 door de Britten echter erkend als vrijstaat. Deze toezegging van de Britse kant was slechts van korte duur. In 1877 kwam er verandering in de koers die de Britten wilden varen met de boeren. De Britten hadden in 1877 de Zoeloeoorlog gewonnen en wilde meer gebieden aan hun rijk annexeren. Nadat de Brit Theophilus Shepstone op 12 maart 1877 in een proclamatie liet bekend maken dat Transvaal geannexeerd zou worden aan het Britse rijk zorgde deze beslissing voor veel onrust. De boerenbevolking van Transvaal wilde dat deze annexatie niet doorging. Ze besloten hun ongenoegen in eerste instantie niet met geweld te uiten. De boerenleider Paul Kruger en de staatsprocureur E.J.P. Jorissen gingen in 1877 naar Londen om daar voor de belangen van de boeren te pleiten. Dit mislukte helaas en de Britse regering wilde de annexatie van Transvaal doorzetten. De boeren besloten handtekeningen tegen het besluit in te zamelen en verzamelden zodoende ongeveer 6.500 handtekeningen in. Deze handtekeningen werden gestuurd naar de Britse regering maar ook dit vreedzame protest bleef onbeantwoord. De Britten hadden inmiddels al vergevorderde plannen met het gebied Transvaal. Zo zou er onder andere een spoorlijn door dit gebied worden aangelegd. Zowel de Boeren als de Britten wilden zich niet van gedachten laten veranderen en er ontstond een gewapende opstand.
De boerenoorlog
De boeren vochten voor onafhankelijkheid en waren bereid voor deze strijd grote opofferingen te leveren. Ze waren echter niet zo goed georganiseerd als de Britse troepen. De Britten hadden moderne wapens en professionele uniformen en andere uitrustingstukken. De boeren moesten zich redden met verschillende soorten geweren en met hun gewone kleren. Deze kleren waren echter wel in bruine en kaki tinten en dit zorgde voor een betere camouflage dan de uniformen van de Britten die roodwit van kleur waren. De Britten hanteerden nog vrij statische gevechtsmethodes terwijl de boeren een bewegelijke guerrillastrijd voerden. Door deze verschillende eigenschappen zowel in gevechtstechnieken als in uitrusting waren de partijen behoorlijk aan elkaar gewaagd. Het hoogtepunt van de eerste boerenoorlog was de slag bij Majuba Hill. Deze slag vond plaats op 27 februari 1881. De Mabuja Hill werd door de 2000 Britten in de nacht van 26 februari bezet. De boeren kregen hier de volgende ochtend lucht van en besloten onmiddellijk aanvalsplannen te ontwikkelen. Een deel van de boeren werd opgesteld als vuurdekking en moest de Britse soldaten onder vuur nemen terwijl andere boeren probeerden de berg te bestormen. Na een klim van ongeveer 6 uren wisten de boeren rond 1 uur in de middag de top van de berg te bereiken. Hun uitstekende schietkunst wierp al gauw vruchten af. De bevelhebber van het Britse leger, sir George Pomeroij Colleij, werd door een schot van één van de boeren in het hoofd getroffen. De Britten sloegen massaal op de vlucht. In totaal zijn er tijdens de slag van Mabuja Hill 92 Britten gesneuveld en 134 gewond geraakt. Ook werden er 59 Britse soldaten gevangen genomen. Aan de kant van de boeren vielen slechts 2 doden en 6 gewonden. Hun guerrillatechnieken en effectieve optreden hadden hen als overwinnaars uit de strijd laten komen. Op 21 maart 1881 tekenden de Britten een vredesovereenkomst met de boeren waarin zij erkenden dat Transvaal een onafhankelijke boerenstaat zou blijven
Boeren tijdens de slag om de Spionkop, in 1900
De tweede Boerenoorlog
In 1885 werd in Transvaal bij Witwatersrand goud gevonden in een kilometerslange ertslaag. De lucratieve mijnbouw trok een grote stroom van niet-Boeren immigranten (uitlanders) aan. De nieuwelingen werden niet met open armen ontvangen door de Boeren, die vreesden een minderheid in eigen land te worden.
Engelse mijneigenaren (de gold bugs, goudkevers) oefenden druk uit om de regering van Transvaal (de Zuid-Afrikaansche Republiek, ZAR) over te nemen vanwege de voor hen nadelige monopolies op dynamiet en de kosten van de diepe goudmijnen. De kwestie van de politieke rechten van de uitlanders - wanneer ze stemrecht zouden krijgen voor de Volksraad - werd hoog opgespeeld.
Schermutselingen en hard optreden van de ZAR-politie (de ZARP) leidden tot schandalen als de zaak-Edgar (het "voetsak"-incident) waarbij de politie in Johannesburg een Engelsman doodschoot, die van moord verdacht werd. De publieke opinie in Engeland werd bewerkt met berichten dat de uitlanders als heloten mishandeld werden.
In 1896 sponsorde Cecil Rhodes een mislukte staatsgreep, de Jameson Raid. Deze poging om betere rechten te verwerven voor Britse burgers werd in Transvaal als zeer bedreigend beschouwd. De Volksraad van Transvaal besloot tot aankoop van moderne wapens uit Duitsland (Mausergeweren) en Frankrijk (kanonnen van Creusot), waarmee de banden met deze landen verder werden aangehaald.
Er was nog een andere reden voor de Britten om de macht in de Boerenrepublieken over te nemen: de ZAR zocht toenadering tot Duits Zuidwest-Afrika, wat de Britten niet konden toestaan. Dit was een van de vele kleine stappen die zouden leiden tot het grote conflict tussen beide wereldmachten, de Eerste Wereldoorlog.
Sir Alfred Milner, de Britse gouverneur voor Zuid-Afrika, onderhandelde met Paul Kruger en diens minister Jan Smuts op het station van Bloemfontein over de Britse eisen voor versneld stemrecht voor de uitlanders van onder meer Johannesburg. Milner liet met opzet de onderhandelingen mislukken, waarschijnlijk tegen de wil van de Engelse Minister van Koloniën Joseph Chamberlain. Kruger merkte op: "U wilt mijn land."
Boeren tijdens de slag om de Spionkop, in 1900
Op 8 september 1899 stuurden de Britten 10.000 soldaten naar Natal en op 22 september nog eens 47.000 man. Dit was de aanleiding voor een ultimatum van de Volksraad en Kruger - precies zoals Milner gehoopt had. De Britten werden beschuldigd van schending van het Verdrag van Londen van 1884 over de onafhankelijkheid van de ZAR. Groot-Brittannië moest arbitrage toestaan, zijn troepen van de grenzen terugtrekken, recente versterkingen terugtrekken en geen verdere troepen laten landen. De Engelsen reageerden niet. Na het verstrijken van het ultimatum op 12 oktober 1899 deelden de Boeren de eerste slag uit. Tussen oktober 1899 en januari 1900 vielen ze de Kaapkolonie en Natal binnen.
Ze belegerden de Britse garnizoenen in de steden Ladysmith, Mafikeng (verdedigd door troepen onder aanvoering van Robert Baden-Powell) en Kimberley. In een week (10 - 15 december 1899) boekten de Boeren drie verschillende overwinningen op de Britten: de slagen van Stormberg (10 december), Magersfontein (11 december) en Colenso in Natal (15 december). Deze week staat bij de Britten bekend als de Black Week.
Pas nadat op 14 februari 1900 versterkingen arriveerden konden Britse troepen onder aanvoering van Lord Roberts tegenaanvallen uitvoeren om de garnizoenen te ontzetten. Het ontzet van Mafikeng op 18 mei 1900 leidde tot uitbundige vieringen (mafficking) in Engeland. Op 13 maart namen de Britten Bloemfontein in en op 5 juni Pretoria, de hoofdsteden van Oranje Vrijstaat en Transvaal.
Eenheden Boeren vochten de daaropvolgende twee jaar een guerrillaoorlog onder leiding van generaal Christiaan de Wet, Jan Smuts, Louis Botha, K. de la Rey, M. T. Steyn, P. H. Kritzinger en anderen. De Britten (onder Lord Kitchener) reageerden met het vernielen van boerderijen, het in beslag nemen van voedsel en het inrichten van concentratiekampen waarin de familieleden en personeel van Boeren werden vastgehouden. Kitchener voerde door Transvaal heen een systeem van honderden kilometers van blokhutten en prikkeldraad in om de guerrilla's in hun bewegingen te beperken.
Gesneuvelde Britse soldaten, 24 januari 1900
De laatste Boeren (de bittereinders) gaven zich over in mei 1902 en de oorlog eindigde met de Vrede van Vereeniging in diezelfde maand. De strijd had het leven gekost aan 7.000 Boeren in de strijd en ongeveer 28.000 Boerenvrouwen en kinderen in de concentratiekampen, plus meer dan 14.000 mensen van inheemse afkomst. Er kwamen 22.000 Britse soldaten om door strijd en vooral ziekte (onder meer tyfus). De kosten aan Britse kant waren opgelopen tot 200 miljoen pond.
De overeenkomst maakte een eind aan het bestaan van Transvaal en de Oranje Vrijstaat als Boerenrepublieken en bracht ze binnen het Britse Rijk. De Boeren ontvingen 3 miljoen pond als compensatie en de belofte dat ze ooit zelfbestuur zouden krijgen. Met de bepaling dat de politieke rechten van niet-blanken pas na zelfbestuur geregeld zou worden, werd de basis voor de apartheid gelegd.
In de oorlog vochten 2000 Nederlanders als vrijwilligers aan de boerenkant.
Bronnen:
• Militair.net
• Majuba, door V.E. d'Assonville. Marnix 1996.
• The Battle of Majuba Hill
• Wikipedia
Alle foto's van dit artikel bevinden zich in het openbare domein
|
>> Voor printvriendelijke versie klik hier 
|
>> Overzicht van artikelen in deze categorie
|
|
All pictures in our articles are low res and max 640 pixels
Please read the disclaimer | English | Nederlands |
 |
|
